waarmee kunnen
wij u helpen?

het einde van de globalisering?

geplaatst op 31-05-2017 door Iwan

Globalisering heeft de wereldeconomie de afgelopen decennia veel goeds gebracht. Toch lijkt het begrip steeds meer een negatieve bijklank te krijgen. Als globalisering echt uit de gratie zou raken, is dat nadelig voor de wereldeconomie en dan vooral voor opkomende markten. Of het zover zal komen, is een ander verhaal.

‘The end of history’… of toch niet?


Toen in 1989 in Oost-Europa het ene na het andere communistische regime omviel, schreef Francis Fukuyama het essay ‘The end of history?’. Daarin stelde hij dat de Westerse liberale democratie in steeds meer landen de norm zou worden. In economen-taal kwam zijn betoog erop neer dat niet de communistische heilstaat van Karl Marx, maar de vrije kapitalistische markteconomie de logische eindfase van de geschiedenis zou zijn. Van 1989 tot de Grote Recessie van 2008-2009 leek dat best een aannemelijk verhaal, maar inmiddels is zelfs Fukuyama zelf niet meer zo zeker van zijn zaak. Het zijn dan ook verwarrende tijden, met een Amerikaanse president die vrijhandel wil inperken, terwijl de voordelen van globalisering nu juist worden bezongen door Xi Jinping, de Secretaris Generaal van de communistische partij van de Volksrepubliek China. Het ‘einde van de geschiedenis’ lijkt bij nader inzien nog niet bereikt en hoe dat einde eruit zal zien is nog verre van duidelijk.

Globalisering op zijn retour…


Met de verkiezing van president Trump in de VS, en ook de uitkomst van het Brexit-referendum in het VK, lijkt 2016 het jaar waarin de opmars van globalisering tot staan is gebracht. Vanuit economisch perspectief is deze conclusie echter niet terecht. Globalisering is al langer op zijn retour, in ieder geval al sinds het begin van de financiële crisis, deze zomer alweer tien jaar geleden. Tot de crisis groeide de wereldhandel zo’n 20 jaar lang elk jaar 1,5-2 keer zo hard als de wereldeconomie. Sindsdien groeit de wereldhandel ongeveer even hard als de wereldeconomie en in 2016 zelfs minder hard (voor het eerst in 15 jaar).

Daarnaast staat ook de succesformule van de ‘global firm’ onder druk. De winsten van multinationals zijn de afgelopen 5 jaar met ca. 25% gedaald en het aandeel van multinationals in de totale wereldwijde bedrijfswinsten is in 10 jaar gedaald van 35% naar 30%. Lokale bedrijven presteren daarentegen juist relatief goed. Een van de oorzaken is dat het verhuizen van activiteiten naar lage lonen-landen steeds minder lucratief wordt, naarmate de lonen in die landen stijgen. Daarnaast lijken de mogelijkheden om extra fiscale voordelen te behalen in belastingparadijzen uitgeput te raken.

De recente opkomst van meer protectionistisch ingestelde politieke leiders betekent voor de wereldeconomie dus geen trendbreuk, maar is hooguit de volgende fase in een al eerder ingezette trend. Wel kan het opzeggen van eerder gesloten vrijhandelsakkoorden, of het afbreken van onderhandelingen over nieuwe akkoorden (zoals Trump heeft gedaan met TPP en heeft gedreigd te doen met TTIP en Nafta) dit proces versnellen.


…vooral ten nadele van opkomende markten, en Nederland


Globalisering proberen terug te dringen kan politiek wellicht aantrekkelijk zijn, maar biedt voor de wereldeconomie weinig voordelen. De meest kwetsbare landen bij een verdergaande deglobalisering zijn vooral te vinden onder de opkomende markten. Niet voor niets zijn de aandelenbeurzen van opkomende markten in de periode 2011-2015 sterk achtergebleven bij die van ontwikkelde landen. Het is ook niet toevallig dat de meest enthousiaste voorstanders van globalisering in opkomende landen te vinden zijn. Uit een recent onderzoek van The Economist blijkt dat er een duidelijke samenhang is tussen economische groei en de houding van burgers ten opzichte van globalisering. In landen die in de periode 2011-2015 de hoogste economische groei lieten zien, waren de inwoners gemiddeld ook het meest positief over globalisering: o.a. Vietnam, de Filipijnen en India. Landen met de laagste groei scoorden ook het laagst wat enthousiasme over globalisering betreft: o.a. de VS, het VK en Frankrijk.

Overigens laat een onderzoek van zakenbank Barclays zien dat niet alleen opkomende markten kwetsbaar zijn voor deglobalisering. Ook de meest internationaal georiënteerde ontwikkelde economieën zouden dan aanzienlijke schade oplopen. Volgens Barclays gaat het dan vooral om Singapore, België, het VK en… Nederland.


Politieke retoriek vs. economische realiteit?


Blijft deglobalisering de komende jaren een belangrijk thema voor beleggers? In de politiek lijken de anti-globalisten het tij mee te hebben, maar opvallend genoeg is in de economische data en op financiële markten juist een tegengestelde beweging te zien. Het IMF verwacht voor zowel 2017 als 2018 een wereldwijde economische groeiversnelling, vooral dankzij opkomende markten. Daarbij is de verwachting dat de wereldhandel voor het eerst sinds de crisis weer harder groeit dan de wereldeconomie als geheel. Ook op aandelenbeurzen presteren opkomende markten sinds begin 2016 relatief goed. De vraag is natuurlijk of bijvoorbeeld president Trump roet in het eten zal gooien door zijn protectionistische woorden om te zetten in daden. Tot nu toe lijkt het daar niet echt op. Zo heeft hij zijn eerdere belofte om op ‘dag 100’ van zijn presidentschap het vrijhandelsakkoord Nafta (met Canada en Mexico) op te zeggen inmiddels ingetrokken, naar verluidt na twee bezorgde telefoontjes uit beide buurlanden van de VS. Voorlopig lijken de wereldwijde economische groeiversnelling en herstel van de wereldhandel elkaar te versterken. Zoals wel vaker gaan politieke retoriek en de economische realiteit niet gelijk op.